Patrzysz na kolorowe bazgrołki dziecka i mówisz: „Zdolniacha! Pięknie narysowałeś”. Brzmi znajomo?
Wydaje się, że takie słowa budują pewność siebie dziecka. Jednak nauka mówi co innego: to zdanie może zaszkodzić. Chociaż wszyscy tak zostaliśmy nauczeni – ale jest lepszy sposób. Taki, który buduje trwalszą motywację i uczy dziecko, jak radzić sobie z porażkami znajdziesz w tym artykule. Grafikę podsumowującą znajdziesz na końcu artykułu 🙂
1. Nie każda pochwała działa tak samo. Pochwal proces!
Wyobraź sobie, że chwalisz dziecko na dwa różne sposoby.
Sposób A: „Jesteś taki mądry! Świetnie ci poszło”.
Sposób B: „Musiałeś się bardzo napracować przy tym zadaniu! Podoba mi się, jak dużo serca w to włożyłeś”.
Brzmi podobnie? Dla dziecka to dwie zupełnie różne historie. Psycholodzy nazywają to pochwałą osoby (A) i pochwałą procesu (B) . Badania z Uniwersytetu Stanforda, pokazują, że dzieci chwalone za wysiłek w obliczu porażki są bardziej wytrwałe i szukają nowych strategii. Te chwalone za zdolności – poddają się szybciej, bo porażka odbiera im tożsamość „tego zdolnego” .
2. Mów konkretnie, nie ogólnie
„Ładnie”, „fajnie”, „dobrze” – to słowa-wytrychy, które niewiele niosą. Badanie, wykazało, że to konkretna, opisowa pochwała jest kluczowa w redukcji trudnych zachowań u dzieci . Zamiast „ładnie posprzątałeś” powiedz: „Widzę, że włożyłeś wszystkie klocki do pudełka, a książki ułożyłeś na półce – jestem pod wrażeniem”.
3. Doceniaj częściej, ale mądrze
Istnieje praktyczne rozróżnienie między docenieniem a pochwałą.
- Docenienie to spokojne zauważenie, że dziecko spełnia oczekiwania: „Dziękuję, że tak cicho czekałeś, gdy rozmawiałam przez telefon”.
- Pochwałę warto zachować na momenty, gdy dziecko włożyło w coś szczególny wysiłek. Dzięki temu pochwała się nie rozwadnia i zachowuje swoją moc.
4.Dopasuj pochwałę do skali wysiłku
Dzieci – nawet te młodsze – są wyczulone na to, czy pochwała jest szczera i „fair”. Już 7-8-latki intuicyjnie wiedzą, że pochwała za wysiłek jest właściwa, gdy faktycznie się starały .Dziecko uczy się, że mówisz „ładnie” do wszystkiego, więc twoja opinia przestaje mieć znaczenie.
- Gdy rysunek jest prosty: „Podobają mi się te kolory, które wybrałeś”.
- Gdy dziecko się napracowało: „Widzę, że siedziałeś nad tym dłuższą chwilę. Jesteś z siebie dumny?”.
- Gdy efekt jest średni: nie udawaj. Powiedz: „Cieszę się, że lubisz rysować. Co chciałeś tu przedstawić?”
Podsumowanie. Pobierz grafikę!
Twoim zadaniem nie jest rozdawanie łatkich „zdolny”, „mądry”, „genialny”. Twoim zadaniem jest pokazać dziecku, że widzisz jego wysiłek, strategię i postępy. To buduje w nim przekonanie, że ma wpływ na swoje życie. A to – jak pokazują badania – jest fundamentem zdrowej, odpornej psychiki.
Twoje zadanie na dziś:
Zamiast „jesteś zdolny” powiedz dziecku:
„Widzę, jak się starałeś. Naprawdę doceniam twoją pracę”.
I zobacz, co się stanie.
IM2BE to narzędzie, które robi porządek w Twojej głowie. Dziennik nastroju pozwala błyskawicznie zapisać emocje i otwarte sprawy, a Flow Coach – bezpieczny asystent oparty na CBT – przeprowadzi Cię od chaosu do spokoju. Wszystko w jednym zorganizowanym miejscu. Przekonaj się testując przez 21 dni za darmo!
Aplikację IM2BE jest dostępna w App Store i Google Play. Więcej informacji znajduje się na stronie www.im2be.com.
Bibliografia:
1. Henderlong, J., & Lepper, M. R. (2002). The effects of praise on children’s intrinsic motivation: a review and synthesis. *Psychological Bulletin*. –
[PubMed] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12030810/
2. Mueller, C. M., & Dweck, C. S. (1998). Praise for intelligence can undermine children’s motivation and performance. *Journal of Personality and Social Psychology*. –
[PubMed](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9731765/)
3. Brummelman, E., et al. (2014). That’s not just beautiful—that’s incredibly beautiful!: the adverse impact of inflated praise on children with low self-esteem. *Psychological Science*. –
[PubMed](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24501109/)
4. Brummelman, E., et al. (2017). The origins of children’s self-views. *Current Directions in Psychological Science*. –
[PubMed Central](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5624800/)
5. Rolider, A., et al. (2022). Descriptive praise and child behavior problems. *Journal of Applied Behavior Analysis*. –
[PubMed](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35211972/)
6. GOV.UK (2023). Guidance: Managing challenging behaviour in schools. –